थोडक्यात: पांडवलेणी, ज्यांना त्रिरश्मी लेणी असेही म्हणतात, ही नाशिकबाहेरील टेकडीवरील प्राचीन बौद्ध खडकात कोरलेली लेणी आहेत. ती सुमारे २,००० वर्षे जुनी असून शहरातील सर्वोत्तम ऐतिहासिक स्थळांपैकी आहेत, म्हणून कुंभमेळ्यात मंदिरांपासून दूर अर्ध्या दिवसाची चांगली सहल ठरतात.
पांडवलेणी म्हणजे काय?
त्रिरश्मी टेकडीच्या खडकात कोरलेल्या सुमारे दोन डझन गुहा आणि दालनांचा हा समूह आहे. इसवी सनाच्या आरंभाच्या आसपासच्या शतकांमध्ये बौद्ध भिक्षूंनी त्या कोरल्या, आणि अनेक लेण्यांमध्ये कोरीव खांब, शिलालेख आणि एक चैत्यगृह आहे. हे स्थळ भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षणाच्या संरक्षणाखाली आहे.
पांडवलेणी हे नाव का?
"लेणी" म्हणजे गुहा. स्थानिक परंपरा या लेण्यांना महाभारतातील पांडवांशी जोडते, म्हणून पांडवलेणी हे नाव पडले, जरी लेणी मूळची बौद्ध आहेत. दोन्ही कथा नाशिककरांच्या या स्थळाच्या ओळखीचा भाग आहेत.
लेण्यांपर्यंत कसे जावे
लेणी नाशिकच्या मुंबई-आग्रा महामार्गाच्या बाजूला असून जुन्या शहरापासून आणि पंचवटीपासून काही किलोमीटर अंतरावर आहेत. रिक्षा आणि टॅक्सीने तेथे जाता येते. लेण्यांच्या प्रवेशद्वारांपर्यंत टेकडीवर पायऱ्या चढाव्या लागतात, आणि वरून दिसणारे शहराचे दृश्य श्रमाचे चीज करते. संपूर्ण प्रवासासाठी नाशिकला कसे पोहोचावे वाचा.
कुंभमेळ्यासाठी भेटीच्या टिप्स
- घाटांपेक्षा हे शांत ठिकाण आहे, म्हणून स्नान दिवसांच्या गर्दीतून विश्रांतीसाठी योग्य.
- पायऱ्यांसाठी आरामदायी पादत्राणे घाला, आणि पाणी व टोपी सोबत ठेवा.
- पावसाळ्यात दगडी पायऱ्या निसरड्या असू शकतात, म्हणून काळजी घ्या.
- जाण्यापूर्वी सध्याच्या उघडण्याच्या वेळा आणि तिकिटाची माहिती तपासा.
- पंचवटीतील रामकुंड आणि काळाराम मंदिर यांच्या सकाळच्या भेटीसोबत करा.
- अमृत स्नानाच्या दिवशी, २ ऑगस्ट, ३१ ऑगस्ट, ११ सप्टेंबर आणि १२ सप्टेंबर २०२७, घाटांजवळ रस्ते बंद असू शकतात. वेळापत्रक पाहा.